Baza wiedzy

DEFINICJE

DZIAŁANIA/AKCJE AFIRMATYWNE - utrzymanie lub wprowadzenie przez państwo czasowych rozwiązań i środków prawnych wyrównujących szanse osób i grup dyskryminowanych ze względu na płeć, pochodzenie etniczne, religię, orientację seksualną, (niepełno)sprawność w celu zmniejszenia faktycznych nierówności, których doświadczają.

DYSKRYMINACJA BEZPOŚREDNIA - nierówne, gorsze traktowanie kogoś na przykład ze względu na rasę lub pochodzenie etniczne, płeć, religię, przekonania, niepełnosprawność, orientację seksualną, gdy takiego traktowania nie można usprawiedliwić ani obiektywnie wytłumaczyć.

DYSKRYMINACJA POŚREDNIA - oznacza, że postanowienie, kryterium lub praktyka, które pozornie powodują dla wszystkich takie same konsekwencje, niektóre osoby stawiają w gorszej sytuacji.

GENDER BUDGET - jedno z narzędzi polityki gender mainstreaming. Celem gender budgeting jest analiza wszystkich form dochodów i wydatków publicznych z perspektywy płci oraz identyfikacja ich skutków dla pozycji kobiet w porównaniu do pozycji mężczyzn w społeczeństwie.

GENDER MAINSTREAMING - strategia włączania wymiaru równości kobiet imężczyzn we wszelkie działania. Wiąże się z procesem oceny wpływu na sytuację kobiet i mężczyzn wszelkich planowanych działań, w tym ustawodawstwa, polityk lub projektów, we wszystkich dziedzinach i na wszystkich poziomach. Jest to strategia, zgodnie z którą problemy i doświadczenia kobiet i mężczyzn stają się integralnym elementem planowania, wdrażania, monitorowania i ewaluacji wszelkich polityk i programów we wszystkich sferach życia politycznego, ekonomicznego i społecznego, tak aby kobiety i mężczyźni odnosili równe korzyści, a nierówność się nie utrwalała.

DYSKRYMINACJA ZE WZGLĘDU NA PŁEĆ - oznacza wszelkie zróżnicowanie, wyłączenie lub ograniczenie ze względu na płeć, które powoduje lub ma na celu uszczuplenie albo uniemożliwienie jednej z płci przyznania bądź korzystania na równi z drugą płcią z praw człowieka oraz podstawowych wolności w dziedzinach życia politycznego, gospodarczego, społecznego, kulturalnego, obywatelskiego i innych.

KWOTA, SYSTEMY KWOTOWE - określony procentowo udział każdej z płci, jaki ma jej przypaść w obsadzie stanowisk, urzędów lub dostępie do zasobów. Kwota ma na celu skorygowanie istniejącej nierównowagi przede wszystkim w gremiach decyzyjnych lub w dostępie do rynku pracy, szkoleń lub w sferze zatrudnienia.

PARYTET - równy udział (50:50) obu płci w gremiach decyzyjnych.

PERSPEKTYWA RÓWNOŚCI PŁCI LUB PRYZMAT RÓWNOŚCI PŁCI (gender perspective or gender lens) - stosowanie „perspektywy równości płci” oznacza takie podejście do zagadnienia lub jego przeanalizowanie, w którym szczególną uwagę zwraca się na potencjalnie różne skutki danej sytuacji dla kobiet i mężczyzn. Mówi się również o patrzeniu przez „pryzmat równości płci”. W pewnym sensie jest to filtr lub soczewka, w której ogniskują się rzeczywiste lub potencjalne różnice między kobietami i mężczyznami.

POLECENIE DYSKRYMINACJI - polega na zachęcaniu innej osoby do naruszania zasad równego traktowania. Może oznaczać na przykład nakaz wydany przez osobę zwierzchnią dotyczącą nierównego traktowania osób znajdujących się w porównywalnej sytuacji.

SZKLANY SUFIT - niewidoczne (tj. nie wynikające z przyczyn formalnych) bariery, wynikające ze stereotypów lub kultury organizacyjnej firmy, utrudniające albo uniemożliwiające kobietom awans.

LEPKA PODŁOGA - pojęcie odnoszące się do zawodów o niskim dochodzie lub prestiżu, w ramach których nie ma większych możliwości awansu, a które w dużym stopniu zdominowane są przez kobiety (sekretarki, urzędniczki, kosmetyczki etc.)

SZKLANE RUCHOME SCHODY - termin odnoszący się do sytuacji uprzywilejowania mężczyzn w zawodach tradycyjnie uprawianych przez kobiety (na przykład w edukacji). Nawet w tych zawodach kobiety nie mają ułatwionego dostępu do najwyższych stanowisk. Pojęcie „szklane ruchome schody” oznacza niewidzialną siłę wynoszącą mężczyzn na wyższe szczeble kariery i stanowiącą przeciwieństwo „szklanego sufitu”, czyli niewidzialnej bariery zagradzającej kobietom drogę na szczyt.

SZKLANE ŚCIANY/AKWARIUM - pojęcie odnoszące się do sytuacji, w których utrudniony jest awans z funkcji pomocniczych na kierownicze, ponieważ pracownicy tego typu nie posiadają doświadczenia potrzebnego na wyższych stanowiskach menedżerskich. Dotyczy to głównie kobiet zatrudnionych w dziedzinach o ubogich perspektywach awansu, jak sekretariat i inne rodzaje pracy biurowej. Nawet jeśli otrzymają one pracę o wyższym statusie, to mogą mieć kłopoty z dalszym awansem, ponieważ menedżerowie wyższych szczebli nie wywodzą się na ogół z funkcji uważanych za wspierające, lecz z uznawanych za centralne.

TOKENIZM - płączanie przedstwicielek/li grup mniejszościowych do sfery publicznej (np. gremiów decyzyjnych) bez dawania im możliwości realnego wpływu na działania i zmiany. Daje to złudne wrażenie realizacji postulatów równościowych. To zjawisko prowadzi do marginalizacji statusu (np. w miejscu pracy) osób z tak zwanych grup mniejszościowych (ta nazwa nie odnosi się do liczebności grupy, ale do jej sposobu funkcjonowania).

SEKSIZM - negatywne, wrogie przekonania i postawy wobec jakiejś osoby, żywienie do niej uprzedzeń i dyskryminowanie jej z powodu płci - w kulturze patriarchalnej odnosi się najczęściej kobiet.

MOLESTOWANIE SEKSUALNE - nieakceptowane zachowanie o podłożu seksualnym naruszające godność osoby molestowanej (kobiety lub mężczyzny) lub wywołujące atmosferę zastraszenia, upokorzenia bądź wrogości, w szczególności, gdy akceptacja takiego zachowania lub jej brak będzie stanowić podstawę podjęcia decyzji dotyczącej osoby molestowanej. Zachowania o cechach molestowania seksualnego mogą przybierać różne formy, np.: zniewagi i obelgi, niestosowne uwagi na temat wyglądu, wieku, sytuacji rodzinnej, lubieżne spojrzenia, dotykanie, głaskanie, czy innego rodzaju pieszczoty lub gesty o charakterze seksualnym.

ZAGROŻENIE STEREOTYPEM - sytuacja, w której negatywne oczekiwania dotyczące zdolności i możliwości (wynikające ze stereotypowych wyobrażeń na temat zdolności danej grupy w konkretnej dziedzinie) wywołują u osoby napiętnowanej obawę, że może wypaść słabo i potwierdzić niekorzystny stereotyp. Ów niepokój prowadzi często, paradoksalnie, do pogorszenia wyników i potwierdzenia słuszności stereotypu.